Łącka Śliwowica


Łącka Śliwowica

Według zgodnej opinii socjologów i etnografów poszczególne regiony Polski różnią się językowo, kulturowo, a także dorobkiem materialnym.

Miejscowość Łącko i okoliczne wsie, należące do gminy Łącko, położone są w Kotlinie Łąckiej, w południowo - zachodniej części ziemi sądeckiej. W regionie tym zamieszkują górale łąccy (tzw. Biali górale) posługujący się specyficzną gwarą, której słownictwo przyznawane jest w suplemencie do słowniczka gwary Almanachu Łąckim. Nadto region łącki znany jest z ogromnych tradycji zespołów pieśni i tańca, a nade wszystko z osobliwego wyrobu - specyfiku spirytusowego, zwanego "Śliwowicą Łącką". Ten rzadko spotykany napój charakteryzuje się swoistym, przyjemnym aromatem, łagodnym smakiem i co znamienne, dużą mocą. Wyrób ten wyróżnia Łącko w naszym regionie, jego popularność sięga tak daleko, iż ze wspomnianą nazwą" Śliwowica", Polska kojarzy się w Europie i wielu krajom świata, w tym szczególnie Izraelowi.
   


Jakość śliwowicy ma ścisły związek z jakością surowca-śliwki węgierki. Śliwa należy do rodzaju Prunus, podrodziny śliwowatych, rodziny różowatych (Rosaceae). Spośród trzydziestu dwóch gatunków ważną role odegrała śliwa domowa, powstała ze skrzyżowania tarniny z ałyczą, zaś do produkcji śliwowicy najbardziej przydatne są odmiany: węgierka zwyczajna, węgierka Wangenheima i węgierka Cacańska Rodna.

Śliwa węgierka uprawiana jest od wieków w naszych okolicach z uwagi na sprzyjające warunki klimatyczne i glebowe oraz czyste ekologicznie tereny górskie.

Stwierdzono, że w samej Kotlinie Łąckiej występują gleby aluwialne, m.in. karpacka mada chuda, zaś na pozostałych terenach; karpacka mada pyłowa, ił pylasty oraz gleba szkieletowa i żwirowo - kamienista.

Mikroklimat spowodowany jest niskimi opadami atmosferycznymi, małym zachmurzeniem, późnymi pierwszymi przymrozkami i wysokim poziomem wód gruntowych.

Pochodzenie oraz stopień dojrzałości owoców wpływa zasadniczo na ich skład chemiczny, na ilość i rodzaj występującej mikroflory, a także na cechy chemiczne i sensoryczne (smakowe) śliwowicy. Stąd też te dogodne uwarunkowania decydują o możliwości produkcji śliwowicy wysokiej jakości. Naśladowanie tej produkcji w okolicach poza rejonem Łącka jest niewskazane, bowiem nie daje oczekiwanych rezultatów, tym bardziej, że łącka śliwowica uznana została przez wojewódzkiego konserwatora zabytków w latach dziewięćdziesiątych dwudziestego stulecia jako niematerialne dobro kultury, które podlega ochronie.

Opisywany trunek zwany też "Krasilicą" produkowany jest w oparciu o tradycyjną recepturę, przekazywaną z pokolenia na pokolenie.

Należy podkreślić, iż uprawę śliwek węgierek w rejonie Łącka rozpoczęto już w XII wieku. Wówczas większość owoców suszono i zbywano do krajów Eurqr>y drogą wodną tj. rzeką Dunajec do Wisły a nią aż do Gdańska, a w końcu do i państw europejskich.

Używane do produkcji śliwki węgierki powinny być całkowicie dojrzałe, czyste i zdrowe. Charakteryzuje je duża zawartość cukru, wynosząca, około 9,3% (czyli 9,3 g w 100 g części jadalnej). W składzie chemicznym śliwek rozróżniamy: wodę, białko, tłuszcze, błonnik, karoteny, związki nieorganiczne, witaminy: Bl, B2, B6, C, a także kwas nikotynowy, pantotenowy, kwasy lotne; i co najważniejsze -cukrowe. Są one głównym składnikiem ekstraktu złożonego z: glukozy, fruktozy, sacharozy, sorbitu. Zawartość ich ma ścisły związek z wielkością uzyskiwanego alkoholu.

Aromat śliwek powodują alkohole, acetyle i ketony. Pestki śliwek zawierają cyjanowodór w ilości ok. 0,25%, mający dodatni wpływ na cechy smakowo-zapachowe. W śliwowicy zawartość cyjanowodoru nie może przekroczyć 0,5 mg na 100 ml 100% Et OH.

Ciekawostką jest, że owoce pochodzące z miejsc nasłonecznionych umożliwiają uzyskanie wyższej wydajności alkoholu niż owoce z miejsc zacienionych.

Oryginalność śliwowicy wiąże się i z tym, że jej produkcja odbywa się bez dodatku syropu cukrowego czy też drożdży szlachetnych, które powodowały skrócenie czasu fermentacji i zwiększenie wydajności alkoholu - jednak z równoczesnym obniżeniem bardzo pożądanych cech chemicznych i smakowych, decydujących o specyficznych właściwościach śliwowicy.

Według danych Instytutu Sadownictwa i Kwiaciarstwa w Skierniewicach (Zeszyty Pomologiczne z 1995 r.) w roku 1992 w Polsce było ok. 15 tyś ha sadów śliwowych, a przeciętny plon z jednego ha wynosił 6 ton owoców, przy zagęszczeniu drzew 450 sztuk na jeden ha.

 

W Łącku już w XIX wieku istniał gorzelnia. Budowę jej rozpoczęto w 1882 roku na gruntach parafialnych, tzw. księżym folwarku, tereny te wydzierżawiła rodzina żydowska Grossbardów za zgodą proboszcza, księdza Koraba Pociłowskiego. Właścicielem gorzelni został Samuel Grossbard, zatrudniający gorzelnika Salomona Goldcheima.

Początkowo produkowano "Śliwowicę Pejseczną", którą rozlewano do szklanych butelek koloru zielonego, opatrzonego w firmowe etykiety. Obowiązująca wówczas ustawa o propinacji przyznawała Żydom wyłączność w sprowadzaniu i handlu napojami alkoholowymi.

Gorzelnia łącka stanowiła głównie źródło dochodów gminy. Warto wspomnieć, iż następcą wspomnianego wcześniej proboszcza był ksiądz Piaskowy, zdecydowany przeciwnik produkcji wszelkich napojów alkoholowych, w tym śliwowicy.

Przed II Wojną Światową produkcją "Śliwowicy Koszernej" trudnił się Żyd Pinkas Ferber (stąd nazwa ówczesnej śliwowicy - "Ferberówka"), mąż córki Samuela Grossbarda. Udoskonalił On technologię destylacji spirytusu śliwkowego. Wyprodukowana śliwowica przez dłuższy czas leżakowała w beczkach dębowych, a następnie była rozlewana do butelek i w takiej postaci sprzedawana do Palestyny. Roczna produkcj a wynosiła ok. 2 ty ś. litrów.

II Wojna Światowa uniemożliwiła dalszą produkcję śliwowicy, gorzelnia została całkowicie zniszczona przez okupanta. Potem produkcją śliwowicy, zwaną "Krasilicą" zajmowali się i nadal to czynią mieszkańcy gminy Łącko. Moc trunku często przekracza 70% alkoholu. Nazwę "Krasilicy" kojarzy się z treścią napisu na nowo wyprodukowanej etykiecie, wykonanej przez byłego dyrektora Szkoły Podstawowej w Zabrzeży - Jana Bucyka. Treść brzmi: "Daje krzepę, krasi lica, nasza łącka śliwowica".

Warto wspomnieć, iż w latach 1960 -1980 wyprodukowano wiele unikalnych etykiet w celu zwrócenia większej uwagi na łącką śliwowicę. Twórcami ich byli dyrektorzy szkół podstawowych gminy Łącko: Henryk Maciuszek i Józef Biernacki. W moim zbiorze posiadam te etykiety co obrazuje załącznik numer 1. Etykiety były własnoręcznie malowane. Obecnie wytwarzane etykiety są tradycyjne, lub drukowane nowoczesnymi technikami. Zaangażowanie władz gminnych w zalegalizowaniu produkcji śliwowicy łąckiej jest duże, a od 2004 roku w Łącku obchodzone jest Europejskie Święto Śliwowicy i Owocobrania.

Zgodnie z ustawą z dnia 17 grudnia 2004 r. o rejestracji nazw i oznaczeń produktów rolnych i środków spożywczych oraz produktach tradycyjnych Łącka Śliwowica została wpisana w dniu 10 października 2005 r. na Listę Produktów Tradycyjnych.

Przekładając artykuł o "Śliwowicy Łąckiej" pragnę podkreślić, iż pokoleniowe zasługi w zakresie kultywowania tradycji produkcji śliwek węgierek ma rodzina Jędraczków z Kiczni, która już l marca 1939 r. została wyróżniona dyplomem przyznanym przez Szkołę Główną Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie za wybitne osiągnięcia w sadownictwie śliwowym i uczestnictwo w Ogólnopolskiej Wystawie Owoców w 1936 r. Dyplom przyznano w porozumieniu z Ministerstwem Rolnictwa.

Także wielu innych sadowników w gminie Łącko ma na tym odcinku duże osiągnięcia.

Podziękowania należą się osobom i instytucjom, które podjęły temat śliwowicy łąckiej w celu jej rozpropagowania, m.in.:

  • Jerzemu Babuśce za opracowanie w roku 1998 pracy magisterskiej na Wydziale Technologii Żywności - w Zakładzie Technologii Fermentacji i Mikrobiologii Technicznej Akademii Rolniczej w Krakowie. Temat pracy:" Śliwowica Łącka - tradycje i technologia"
  • Pawiowi Satorze za pracę doktorską Pt. "Aspekty mikrobiologiczne otrzymania spirytusów śliwkowych w rejonie Łącka" - wykonaną w wyżej wymienionym Wy dziale Technologii Akademii Rolniczej w Krakowie.
  • Ministerstwu Rolnictwa w Warszawie za publikację artykułu o Śliwowicy Łąckiej.



Źródło: Almanach Łącki nr: 5, rok 2006; Autor: Jan Turek

Znajdziesz nas również na Facebook-u

Ostatnio dodane ogłoszenia

Kupię
dodano 2011-10-18 11:49:48 przez jpszczepaniak
Kupię stare obiektywy M42
Kupię stare obiektywy M42

Kupię obiektywy ze starych aparatów,

kontakt pod numerem 504 729 218 lub w sklepie komputerowym ADK System (obok kościoła)

Baza firm - ostatnio dodane

Fenix Ubezpieczenia
dodano 2013-01-16 19:09:29
Zakres usług:Ubezpieczenia Łącko, doradztwo finansowe
Adres:Łącko 91, tel.
ADK SYSTEM
dodano 2011-08-28 15:43:25
Zakres usług:Internet, sklep komputerowy, sklep z artykułami biurowymi, ksero, fax, projektowanie stron internetowych, serwis
Adres:Łącko 186; 33-390 Łącko, tel. 184445276

Gmina Łącko na Youtube.pl

Do pobrania

Tapeta - Łącki rynek nocą
dodano 2011-10-18 18:33:13 przez jpszczepaniak
Tapeta - Łącki rynek nocą

Tapeta na pulpit z serii "Łącko nocą" autorstwa Janusza Szczepaniak.

Panorama Łącka
dodano 2011-11-02 21:10:10 przez jpszczepaniak
Panorama Łącka

Panorama Łącka,  może komuś się spodoba :)

Autor: Janusz Szczepaniak